DNS Nedir? Nasıl Çalışır? A, AAAA, CNAME, MX, TXT ve NS Kayıtları Açıklandı

DNS (Domain Name System, Alan Adı Sistemi), internetin "telefon rehberi" olarak anılır: insanların akılda tutabildiği ornek.com gibi adları, bilgisayarların iletişim kurmak için kullandığı IP adreslerine (örneğin 203.0.113.10) çevirir. Web sitesi, e-posta ve birçok servis DNS'e bağlıdır; bu yüzden DNS ayarlarını anlamak, bir site sahibinin en değerli teknik becerilerinden biridir.

Bir alan adı nasıl çözülür?

Tarayıcınıza www.ornek.com yazdığınızda arka planda şu zincir işler:

Yerel önbellek: Tarayıcı ve işletim sistemi, yakın zamanda çözülmüş adresleri hatırlıyorsa doğrudan kullanır.
Özyinelemeli çözümleyici (recursive resolver): Genellikle internet sağlayıcınızın veya seçtiğiniz bir genel DNS hizmetinin sunucusudur. Yanıtı kendisi bulup size iletir.
Kök (root) sunucular: Çözümleyici, .com alan adından sorumlu sunucuları öğrenmek için bunlara sorar.
TLD sunucuları: .com, .tr gibi üst düzey alan adı sunucuları, ornek.com'un ad sunucularını bildirir.
Yetkili ad sunucusu (authoritative name server): Alan adınızın kayıtlarını tutan sunucudur; sonuçta gerçek IP adresini verir.
Önbellekleme: Yanıt, kaydın TTL süresi boyunca çözümleyicide saklanır, böylece aynı soru tekrar zincirin tamamını dolaşmaz.

Temel kayıt türleri

Kayıt	Ne yapar?	Örnek
A	Bir adı IPv4 adresine bağlar	`ornek.com → 203.0.113.10`
AAAA	Bir adı IPv6 adresine bağlar	`ornek.com → 2001:db8::10`
CNAME	Bir adı başka bir adın takma adı yapar	`www → ornek.com`
MX	Alan adının e-postasını kabul eden sunucuları belirler	`10 mail.ornek.com`
TXT	Serbest metin; SPF, DKIM, DMARC ve sahiplik doğrulama için	`v=spf1 include:... ~all`
NS	Alan adının yetkili ad sunucularını gösterir	`ns1.saglayici.com`
CAA	Hangi sertifika otoritelerinin alan adı için sertifika verebileceğini kısıtlar	`0 issue "letsencrypt.org"`

Ayrıca SOA (bölgenin yönetim bilgileri), PTR (IP'den ada ters sorgu) ve SRV (belirli servislerin konumu) gibi kayıtlar vardır.

Kayıtlar hakkında bilmeniz gereken kurallar

CNAME ve diğer kayıtlar: Aynı ad için bir CNAME varsa o adda başka kayıt (MX, TXT gibi) bulunamaz. Bu yüzden kök alan adında (ornek.com) standart bir CNAME kullanılamaz; birçok DNS sağlayıcısı bunun için "ALIAS", "ANAME" veya "CNAME düzleştirme" gibi özel çözümler sunar.
MX önceliği: Düşük sayı daha yüksek önceliktir. Birden fazla MX yedeklilik sağlar.
SPF tek kayıt olmalı: Bir alan adında yalnızca bir SPF (v=spf1) TXT kaydı bulunmalıdır; birden fazlası doğrulamayı bozar. E-posta kimlik doğrulaması için SPF, DKIM, DMARC rehberimize bakın.
Sonda nokta: Bazı DNS panellerinde tam nitelikli adların sonuna nokta (mail.ornek.com.) konması gerekir; paneldeki yönergeyi izleyin.

TTL ve "yayılma" yanılgısı

TTL (Time To Live), bir kaydın çözümleyicilerde kaç saniye saklanacağını belirtir. DNS değişikliklerinin "dünyaya yayılması" aslında önbellekteki eski yanıtların süresinin dolmasıdır. Önemli bir değişiklik (örneğin sunucu taşıma) planlıyorsanız, değişiklikten önce TTL'yi düşürmek (örneğin 300 saniye) geçişi hızlandırır; geçiş bittikten sonra tekrar yükseltebilirsiniz. Bazı sağlayıcıların kendi önbellekleri TTL'ye tam uymayabilir, bu yüzden bazen bir değişiklik herkese aynı anda yansımaz.

Alan adı kayıt kuruluşu ve DNS barındırıcısı farklı olabilir

Alan adını satın aldığınız yer (kayıt kuruluşu) ile DNS kayıtlarını barındıran yer aynı olmak zorunda değildir. Alan adınızın NS kayıtları hangi sunucuları gösteriyorsa, DNS kayıtlarını orada düzenlersiniz. Nameserver'ı başka bir sağlayıcıya (örneğin hosting firmanıza veya bir CDN hizmetine) yönlendirdiğinizde, eski panelde yaptığınız kayıt değişiklikleri artık geçerli olmaz; bu, sık görülen bir karışıklık kaynağıdır.

Kayıtları nasıl kontrol edersiniz?

dig ornek.com A +short
dig ornek.com MX +short
dig ornek.com TXT +short
dig ns ornek.com +short
nslookup -type=MX ornek.com

Komut satırı bilmiyorsanız çeşitli çevrimiçi DNS sorgulama araçları aynı işi yapar. Başka bir çözümleyici üzerinden sorgulamak için dig @8.8.8.8 ornek.com kullanılabilir.

En sık yapılan hatalar

Sunucu IP'si değiştiği halde A kaydının güncellenmemesi.
www için kayıt eklemeyi unutmak (site sadece www'siz veya tersine açılır).
Birden fazla SPF kaydı eklemek.
MX kayıtlarını silip e-postanın düşmesine neden olmak.
Kök alan adına CNAME eklemeye çalışmak.
Alan adı süresinin dolması; DNS çalışmayı bırakır.

Güvenlik: DNSSEC

DNSSEC, DNS yanıtlarının dijital olarak imzalanarak sahteciliğe (DNS zehirleme) karşı korunmasını sağlayan bir uzantıdır. Desteği hem kayıt kuruluşu hem DNS barındırıcısı sağlıyorsa etkinleştirilebilir; yanlış yapılandırma alan adının erişilemez olmasına yol açabileceği için dikkatli ilerleyin.

Kaynaklar ve ileri okuma

Sık Sorulan Sorular

DNS değişikliği ne kadar sürer?

Kaydın TTL süresine ve çözümleyicilerin önbelleğine bağlıdır; genellikle dakikalar ile birkaç saat arasındadır. Nameserver değişikliklerinde bu süre daha uzun olabilir.

www ve www'siz adres aynı olmak zorunda mı?

Teknik olarak ayrı adlardır. Genelde biri diğerine yönlendirilir (301) ve tek bir sürüm kanonik tutulur; bu hem kullanıcı hem SEO açısından önerilir (canonical rehberi).

Genel DNS kullanmak hızlandırır mı?

Sitenizin kendi hızını değil, kullanıcının ad çözme süresini etkiler. Sitenizi açan ziyaretçinin kullandığı DNS sunucusunu kontrol edemezsiniz; ancak güvenilir ve hızlı bir yetkili DNS sağlayıcısı kullanmak sizin tarafınızı iyileştirir.